CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG CÔNG TÁC XÂY DỰNG ĐẢNG:

ĐI NHANH NHƯNG PHẢI ĐI AN TOÀN

         Thể loại:           Chính luận

         Tác giả:            Trịnh Thị Thoa

         Chức vụ:          Đảng viên

         Nơi sinh hoạt:   Chi bộ Nghiên cứu 3 – Đảng bộ Viện Hoá học CNVN

         Số điện thoại:    0975189766

         Email:                [email protected]

Chuyển đổi số đang trở thành yêu cầu tất yếu của công tác lãnh đạo, chỉ đạo. Nhưng với dữ liệu của Đảng, "số hóa" chỉ có ý nghĩa khi đi cùng "an toàn": hạ tầng được thiết kế đúng, dữ liệu được phân quyền chặt chẽ, con người được trang bị ý thức và kỹ năng. Bài viết phân tích những điểm nghẽn thường gặp và đề xuất một lộ trình đi từng bước, vững chắc.

1. Từ chủ trương lớn đến câu hỏi nhỏ: bắt đầu từ đâu?

Văn kiện Đại hội lần thứ XIV của Đảng xác định rõ yêu cầu tăng cường chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin, hiện đại hóa hạ tầng phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo; xây dựng và vận hành hệ thống dữ liệu cán bộ, đảng viên thống nhất, liên thông; triển khai hiệu quả các phần mềm, ứng dụng dùng chung trong Đảng và mạng truyền số liệu chuyên dùng đồng bộ, an toàn, hiện đại. Ở tầm quốc gia, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã đặt chuyển đổi số vào vị trí động lực phát triển.

Chủ trương đã rõ. Nhưng ở cấp cơ sở, khi một chi bộ, một đảng bộ bộ phận bắt tay vào làm, những câu hỏi rất cụ thể lập tức xuất hiện: Tài liệu sinh hoạt chi bộ có được đưa lên một ứng dụng nhắn tin quen thuộc cho nhanh không? Danh sách đảng viên lưu trên bảng tính chia sẻ qua đám mây công cộng có ổn không? Họp trực tuyến bằng nền tảng nào thì phù hợp? Ai được xem biên bản, ai được sửa?

Những câu hỏi tưởng nhỏ ấy thực ra chạm đúng vào cốt lõi của vấn đề. Chuyển đổi số trong công tác xây dựng Đảng không đơn giản là thay giấy bằng màn hình. Đó là việc thay đổi cách tổ chức, lưu trữ, chia sẻ và bảo vệ thông tin của một tổ chức chính trị, nơi mỗi dữ liệu đều gắn với uy tín, với an ninh chính trị nội bộ. Vì vậy, quan điểm xuyên suốt của bài viết này là: chuyển đổi số công tác Đảng phải lấy an toàn làm điều kiện tiên quyết, lấy hiệu quả sinh hoạt và lãnh đạo làm thước đo, và lấy con người làm trung tâm.

2. Vì sao chuyển đổi số công tác Đảng là yêu cầu tất yếu?

Có ít nhất ba lý do để khẳng định đây không phải là "phong trào" nhất thời.

Thứ nhất, yêu cầu của thực tiễn lãnh đạo. Một đảng bộ, một chi bộ hôm nay phải quản lý khối lượng thông tin lớn hơn rất nhiều so với trước: hồ sơ đảng viên, nghị quyết, kế hoạch, kết quả kiểm tra, giám sát, đánh giá, xếp loại, các nhiệm vụ giao và tiến độ thực hiện. Nếu tất cả vẫn nằm trong sổ sách và thư mục rời rạc, việc tổng hợp, đối chiếu, theo dõi vừa chậm vừa dễ sai sót. Chính Văn kiện Đại hội XIV cũng yêu cầu đổi mới công tác kiểm tra, giám sát theo hướng hệ thống, đồng bộ, liên thông, dựa trên dữ liệu. Muốn "dựa trên dữ liệu" thì trước hết phải có dữ liệu được tổ chức tốt.

Thứ hai, yêu cầu nâng cao chất lượng sinh hoạt. Một cuộc họp chi bộ mà phần lớn thời gian dành cho đọc tài liệu sẽ còn rất ít thời gian cho thảo luận, phê bình và tự phê bình. Khi tài liệu được gửi trước qua hệ thống an toàn, đảng viên có thời gian nghiên cứu, cuộc họp tập trung vào điều quan trọng nhất là trao đổi và biểu quyết. Với những đảng viên làm việc ở nhiều địa điểm, đi công tác, làm theo ca, hình thức họp trực tuyến hoặc kết hợp giúp bảo đảm quyền và trách nhiệm tham dự.

Thứ ba, yêu cầu về tính minh bạch và trách nhiệm. Khi nhiệm vụ được giao có người phụ trách, thời hạn, trạng thái được ghi nhận rõ ràng trên hệ thống, việc theo dõi, đôn đốc, đánh giá trở nên khách quan hơn. Công nghệ không thay thế sự lãnh đạo, nhưng giúp lãnh đạo nắm tình hình sát hơn, chính xác hơn.

3. Dữ liệu của Đảng không phải dữ liệu thông thường

Đây là điểm mấu chốt mà nhiều dự án chuyển đổi số dễ bỏ qua khi sao chép mô hình từ doanh nghiệp hay dịch vụ thương mại. Dữ liệu trong công tác xây dựng Đảng có ít nhất ba đặc thù:

Nhạy cảm về chính trị và có thể thuộc phạm vi bí mật nhà nước. Nhiều tài liệu, nội dung họp, đánh giá cán bộ chịu sự điều chỉnh của pháp luật về bảo vệ bí mật nhà nước. Việc lưu trữ, truyền đưa phải theo đúng quy định, không thể tùy tiện.

Chứa thông tin cá nhân của đảng viên. Họ tên, lịch sử bản thân, quan hệ gia đình, quá trình công tác, đánh giá, nhận xét. Lộ lọt loại dữ liệu này gây hại trực tiếp cho cá nhân và gián tiếp cho tổ chức, đồng thời đặt ra yêu cầu tuân thủ các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Có tính liên tục và toàn vẹn cao. Một sai lệch trong hồ sơ, một biên bản bị sửa mà không để lại dấu vết đều ảnh hưởng đến độ tin cậy của công tác tổ chức. Vì thế yêu cầu không chỉ là "bí mật" mà còn là "toàn vẹn" và "sẵn sàng" khi cần.

Trong an toàn thông tin, ba thuộc tính trên được gọi là bộ ba bảo mật, toàn vẹn, sẵn sàng. Một hệ thống phục vụ công tác Đảng phải bảo đảm đồng thời cả ba, chứ không phải chỉ riêng việc "không để lộ". Một hệ thống rất kín nhưng thường xuyên sập, hoặc dữ liệu bị thay đổi mà không ai biết, vẫn là hệ thống thất bại.

4. Bốn điểm nghẽn thường gặp

4.1. Tư duy "mua phần mềm là xong"

Không ít nơi coi chuyển đổi số là việc mua hoặc thuê một phần mềm rồi giao cho bộ phận kỹ thuật vận hành. Kết quả là phần mềm được triển khai nhưng quy trình sinh hoạt không đổi, đảng viên vẫn phải làm hai lần: vừa nhập hệ thống vừa làm hồ sơ giấy. Chuyển đổi số đúng nghĩa phải bắt đầu từ việc rà soát quy trình: bước nào thực sự cần, bước nào chỉ là thói quen, rồi mới chọn công cụ phù hợp.

4.2. Dữ liệu phân tán, thiếu chuẩn, khó liên thông

Cùng một thông tin đảng viên có thể tồn tại ở nhiều nơi với định dạng khác nhau: bảng tính của chi bộ, cơ sở dữ liệu của đảng ủy cấp trên, hồ sơ của bộ phận tổ chức cán bộ. Khi không có chuẩn dữ liệu chung, việc đồng bộ gần như thủ công, rất dễ lệch. Mục tiêu "hệ thống dữ liệu cán bộ, đảng viên thống nhất, liên thông" mà Văn kiện đề ra chỉ đạt được khi các đơn vị thống nhất từ đầu về cấu trúc, mã định danh và quy tắc cập nhật dữ liệu.

4.3. An toàn thông tin bị coi là việc "làm sau"

Đây là điểm nghẽn nguy hiểm nhất. Khi áp lực tiến độ lớn, các khâu như phân quyền, mã hóa, sao lưu, kiểm thử bảo mật thường bị xếp xuống cuối danh sách. Trong thực tế kỹ thuật, bổ sung bảo mật sau khi hệ thống đã vận hành luôn tốn kém và kém hiệu quả hơn nhiều so với thiết kế an toàn ngay từ đầu. Nguyên tắc "an toàn ngay từ thiết kế" cần được coi là điều kiện nghiệm thu, không phải hạng mục tùy chọn.

4.4. Thói quen và năng lực sử dụng của con người

Công nghệ tốt đến đâu cũng có thể bị vô hiệu hóa bởi một thói quen xấu: dùng chung tài khoản, đặt mật khẩu dễ đoán, chuyển tài liệu nội bộ qua ứng dụng nhắn tin cá nhân, bấm vào đường dẫn lạ trong email. Đồng thời, không nên quên một bộ phận đảng viên lớn tuổi có thể chưa quen thiết bị số. Nếu chỉ triển khai mà không hỗ trợ, công nghệ sẽ vô tình tạo ra khoảng cách mới trong chính sinh hoạt đảng.

5. Nền tảng kỹ thuật: góc nhìn từ hạ tầng và an toàn thông tin

Từ góc nhìn của người làm công nghệ, một hệ thống phục vụ công tác Đảng cần được xây dựng trên một số nguyên tắc kỹ thuật cốt lõi dưới đây. Đây không phải là những khái niệm xa vời mà đều là thực hành phổ biến trong vận hành hạ tầng mạng và trung tâm dữ liệu.

5.1. Phân vùng hạ tầng, tách biệt môi trường

Hệ thống nội bộ phục vụ công tác Đảng cần được đặt trong vùng mạng riêng, tách biệt với mạng làm việc thông thường và Internet công cộng, ưu tiên vận hành trên hạ tầng mạng truyền số liệu chuyên dùng hoặc hạ tầng được kiểm soát chặt. Việc phân vùng (segmentation) giúp giới hạn phạm vi ảnh hưởng: nếu một máy tính văn phòng bị nhiễm mã độc, kẻ tấn công cũng không thể đi ngang sang hệ thống dữ liệu đảng viên. Nguyên tắc đơn giản: dữ liệu càng nhạy cảm, vùng chứa nó càng phải được cô lập và kiểm soát luồng truy cập.

5.2. Quản lý danh tính và phân quyền theo nguyên tắc tối thiểu

Mỗi người dùng một tài khoản định danh, không dùng chung. Quyền truy cập được cấp theo vai trò và theo nguyên tắc "đủ để làm việc, không hơn": bí thư chi bộ xem được dữ liệu chi bộ mình, không xem được chi bộ khác; người nhập liệu không nhất thiết có quyền xuất toàn bộ danh sách. Đăng nhập nên có xác thực nhiều lớp (mật khẩu kết hợp mã xác nhận), đặc biệt với tài khoản quản trị. Vòng đời tài khoản cũng cần được quản lý: người chuyển công tác hoặc thôi nhiệm vụ phải bị thu hồi quyền kịp thời.

5.3. Mã hóa dữ liệu khi lưu trữ và khi truyền

Dữ liệu cần được mã hóa cả lúc "nằm yên" (trong cơ sở dữ liệu, trong ổ đĩa sao lưu) và lúc "di chuyển" (giữa máy người dùng và máy chủ, giữa các hệ thống). Với dữ liệu thuộc phạm vi bí mật nhà nước, cần sử dụng giải pháp mã hóa đáp ứng quy định của cơ quan chuyên trách, không tự dùng giải pháp thương mại thông thường. Mã hóa tốt giúp ngay cả khi thiết bị bị mất hay ổ đĩa bị sao chép trái phép, dữ liệu vẫn không bị đọc được.

5.4. Ghi nhật ký và giám sát để truy vết

Mọi thao tác quan trọng như đăng nhập, xem, sửa, xóa, xuất dữ liệu đều cần được ghi lại và lưu trữ an toàn, không cho phép người dùng thường xóa. Nhật ký không chỉ để điều tra khi có sự cố, mà còn là công cụ phát hiện sớm bất thường: một tài khoản đăng nhập lúc nửa đêm từ địa điểm lạ, một lượng dữ liệu lớn bị tải xuống bất thường. Tính toàn vẹn của biên bản, nghị quyết cũng nhờ đó được bảo đảm, mọi chỉnh sửa đều có dấu vết.

5.5. Sao lưu và khôi phục sau sự cố

Trong thực hành, nguyên tắc sao lưu 3-2-1 (ba bản sao, hai loại phương tiện lưu trữ khác nhau, một bản ở vị trí khác) vẫn là chuẩn mực dễ áp dụng. Quan trọng hơn là phải thử khôi phục định kỳ: một bản sao lưu chưa từng được thử khôi phục thì chưa thể coi là bản sao lưu đáng tin cậy. Đơn vị cũng cần xác định rõ mức mất dữ liệu tối đa chấp nhận được và thời gian khôi phục tối đa cho từng loại hệ thống, từ đó thiết kế phương án dự phòng phù hợp.

5.6. Cập nhật, vá lỗi và đánh giá theo cấp độ an toàn

Phần lớn các vụ xâm nhập thành công không dùng kỹ thuật phức tạp mà khai thác lỗ hổng đã được công bố nhưng chưa được vá. Vì vậy cần quy trình cập nhật hệ điều hành, phần mềm, thiết bị mạng định kỳ và kiểm tra, đánh giá an toàn trước khi đưa vào vận hành. Theo quy định hiện hành về bảo đảm an toàn hệ thống thông tin theo cấp độ, mỗi hệ thống cần được xác định cấp độ phù hợp và áp dụng bộ biện pháp bảo vệ tương ứng; hệ thống chứa dữ liệu nhạy cảm của Đảng cần được xem xét ở mức yêu cầu cao.

5.7. Tư duy "không mặc định tin cậy"

Mô hình truyền thống coi mạng nội bộ là "an toàn", ai vào được mạng là tin được. Ngày nay, với làm việc từ xa, thiết bị cá nhân, dịch vụ đám mây, ranh giới ấy đã mờ. Tư duy hiện đại (thường gọi là zero trust) đòi hỏi mọi yêu cầu truy cập đều phải được xác thực, kiểm tra quyền và đánh giá ngữ cảnh, bất kể xuất phát từ đâu. Với công tác Đảng, tư duy này đặc biệt phù hợp khi triển khai họp trực tuyến và truy cập từ xa cho đảng viên đi công tác.

Tóm lược các rủi ro thường gặp và biện pháp tương ứng:

6. Yếu tố con người: mắt xích quyết định

Trong an toàn thông tin có một nhận định quen thuộc: con người vừa là mắt xích yếu nhất, vừa là lớp phòng thủ cuối cùng. Với công tác Đảng, nhận định ấy càng đúng, bởi đảng viên là chủ thể sử dụng hệ thống và cũng là người có trách nhiệm giữ gìn bí mật theo điều lệ và quy định.

Do đó, chuyển đổi số cần đi đôi với ba việc về con người. Một là đào tạo thực chất: hướng dẫn thao tác bằng tình huống thật, tổ chức diễn tập nhận biết email lừa đảo, hướng dẫn cách đặt và bảo vệ mật khẩu, quy định rõ những loại tài liệu nào không được đưa lên kênh nào. Hai là ban hành quy tắc ngắn gọn, dễ nhớ: một trang quy định về sử dụng hệ thống hiệu quả hơn một cuốn quy chế dày nhưng không ai đọc. Ba là hỗ trợ tận tình cho nhóm khó tiếp cận: có thể cử đảng viên trẻ kèm cặp, tổ chức hướng dẫn trực tiếp, duy trì song song phương thức cũ trong giai đoạn chuyển tiếp để không ai bị bỏ lại phía sau.

Cần nhấn mạnh thêm: người đứng đầu cấp ủy, chi bộ phải là người nêu gương trước. Khi bí thư sử dụng hệ thống nghiêm túc, tuân thủ quy tắc an toàn, đảng viên sẽ làm theo. Ngược lại, nếu lãnh đạo là người đầu tiên "xin phép ngoại lệ", mọi quy định sẽ nhanh chóng mất tác dụng.

7. Đề xuất lộ trình bốn bước

Từ những phân tích trên, bài viết đề xuất một lộ trình đi từng bước, ưu tiên nền tảng trước, nâng cao sau, phù hợp với đa số đơn vị cơ sở không có nhiều nguồn lực.

Xuyên suốt cả bốn bước là nguyên tắc thí điểm, đánh giá, rồi nhân rộng. Chọn một vài chi bộ làm điểm, ghi nhận kết quả và vướng mắc thực tế, điều chỉnh rồi mới triển khai diện rộng. Cách làm này tốn ít nguồn lực, giảm rủi ro và tạo được những "mô hình hay, cách làm hiệu quả" có sức thuyết phục để nhân rộng, đúng tinh thần Văn kiện Đại hội yêu cầu.

8. Một số kiến nghị

Để chuyển đổi số công tác Đảng đi đúng hướng và bền vững, xin đề xuất sáu kiến nghị:

Ban hành khung quy định ngắn gọn về dữ liệu và an toàn thông tin cho cấp cơ sở, phân loại rõ loại dữ liệu nào được lưu ở đâu, chia sẻ qua kênh nào, ai có quyền truy cập.

Coi an toàn thông tin là tiêu chí nghiệm thu bắt buộc của mọi hệ thống, ứng dụng phục vụ công tác Đảng, gồm cả kiểm thử bảo mật và phương án sao lưu, khôi phục.

Ưu tiên dùng hệ thống, ứng dụng dùng chung và hạ tầng được kiểm soát, hạn chế tối đa việc mỗi đơn vị tự dùng công cụ riêng, đặc biệt các dịch vụ công cộng ngoài tầm quản lý.

Xây dựng đội ngũ hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ, có thể kết hợp đảng viên làm công nghệ thông tin ở từng đơn vị, để hướng dẫn và xử lý sự cố nhanh.

Tổ chức đào tạo, diễn tập định kỳ về nhận thức an toàn thông tin cho cán bộ, đảng viên, nhất là người trực tiếp quản lý dữ liệu.

Thiết lập cơ chế đánh giá, rút kinh nghiệm và chia sẻ mô hình hay giữa các đơn vị để tránh mỗi nơi đi lại từ đầu.

9. Thay lời kết

Chuyển đổi số trong công tác xây dựng Đảng là con đường phải đi, và đi càng sớm, càng bài bản càng có lợi. Nhưng tốc độ chỉ có giá trị khi hướng đi đúng và nền móng vững. Một hệ thống nhanh mà không an toàn có thể phá hủy trong chốc lát niềm tin mà tổ chức đã dày công xây dựng; ngược lại, một hệ thống được thiết kế chặt chẽ, vận hành bởi những con người có ý thức, sẽ trở thành công cụ đắc lực để sinh hoạt đảng thực chất hơn, lãnh đạo sát thực tiễn hơn, kiểm tra giám sát hiệu quả hơn.

Công nghệ chỉ là phương tiện. Điều quyết định vẫn là bản lĩnh, trách nhiệm và tinh thần nêu gương của mỗi cán bộ, đảng viên. Khi công nghệ và con người cùng đi đúng hướng, chuyển đổi số sẽ góp phần để Đảng ta ngày càng "là đạo đức, là văn minh", đúng như yêu cầu mà Đại hội XIV đã đặt ra.